Jelita–skóra. Dlaczego przy problemach jelitowych obserwujemy zmiany trądzikowe oraz atopowe?

Mikrobiota jelitowa, układ odpornościowy i skóra pozostają ze sobą w stałej komunikacji. Sprawdź, jak zaburzenia funkcjonowania jelit mogą współistnieć z trądzikiem, suchością i objawami atopowymi.

Coraz częściej mówi się o tym, że kondycja skóry może mieć związek z tym, co dzieje się w jelitach. Nie jest to przypadek. Jelita i skóra są ważnymi elementami układu odpornościowego, a między nimi zachodzi stała komunikacja.

Właśnie dlatego u części osób problemy ze strony przewodu pokarmowego mogą współistnieć z nasileniem zmian trądzikowych, przesuszeniem, świądem czy objawami atopowego zapalenia skóry.

Nie oznacza to jednak, że każdy trądzik jest „od jelit” albo że każda osoba z atopią ma zaburzoną mikrobiotę. Zależność jest znacznie bardziej złożona.

Czym jest oś jelita–skóra?

Oś jelita–skóra to określenie opisujące wzajemną komunikację pomiędzy przewodem pokarmowym, mikrobiotą jelitową, układem odpornościowym i skórą.

Jelita nie są jedynie miejscem trawienia pokarmu. Znajduje się w nich duża część komórek układu odpornościowego, a zamieszkujące je mikroorganizmy uczestniczą między innymi w regulacji odpowiedzi immunologicznej i produkcji różnych metabolitów.

Skóra również pełni funkcję bariery i aktywnie uczestniczy w odpowiedzi immunologicznej.

Jeżeli równowaga mikrobiologiczna i funkcjonowanie bariery jelitowej zostają zaburzone, może zmieniać się sposób, w jaki organizm reaguje na różne bodźce. Jednym z miejsc, w których może być to widoczne, jest właśnie skóra.

Co może dziać się przy zaburzeniu mikrobioty jelitowej?

Mikrobiota jelitowa jest bardzo złożonym ekosystemem. Jej skład może zmieniać się pod wpływem wielu czynników.

• diety,
• antybiotykoterapii,
• przewlekłego stresu,
• infekcji,
• zaburzeń pracy przewodu pokarmowego,
• niedoboru błonnika i małej różnorodności produktów w diecie,
• niektórych chorób przewodu pokarmowego.

Nie każda zmiana mikrobioty oznacza chorobę. Znaczenie ma przede wszystkim zaburzenie równowagi między poszczególnymi mikroorganizmami i ich funkcjami.

W takiej sytuacji może zmieniać się między innymi produkcja metabolitów bakteryjnych oraz sposób regulowania odpowiedzi immunologicznej.

Jedną z ważnych grup takich metabolitów są krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe powstające m.in. podczas fermentacji błonnika. Mogą one uczestniczyć w regulacji funkcji bariery jelitowej i procesów immunologicznych.

Dlaczego jelita mogą mieć znaczenie przy trądziku?

Trądzik jest chorobą wieloczynnikową . Znaczenie mają m.in. hormony, produkcja sebum, rogowacenie ujść mieszków włosowych, mikrobiom skóry oraz reakcja zapalna.

Jelita mogą być jednym z dodatkowych elementów tej układanki. Badania wskazują, że u części osób z trądzikiem obserwuje się różnice w składzie mikrobioty jelitowej.

Nie oznacza to jednak, że jedna konkretna bakteria jest bezpośrednią przyczyną zmian trądzikowych.

Na stan skóry mogą wpływać również czynniki związane z dietą, gospodarką insulinową, stresem i hormonami. Dlatego u niektórych osób sposób odżywiania może mieć znaczenie zarówno dla funkcjonowania jelit, jak i przebiegu trądziku.

A co z atopowym zapaleniem skóry?

W przypadku atopowego zapalenia skóry zależność z jelitami również jest intensywnie badana.

AZS wiąże się przede wszystkim z zaburzeniem funkcji bariery skórnej oraz nieprawidłową odpowiedzią immunologiczną. Skóra łatwiej traci wodę, jest bardziej podatna na działanie czynników zewnętrznych i może silniej reagować na bodźce.

Więcej o potrzebach takiej skóry przeczytasz w artykule o skórze skłonnej do alergii i atopii .

U osób z atopowym zapaleniem skóry obserwuje się również różnice w składzie mikrobioty jelitowej. Nie oznacza to jednak, że problemy jelitowe są bezpośrednią przyczyną AZS.

Bardziej prawidłowe jest stwierdzenie, że jelita, mikrobiota, układ odpornościowy i skóra wzajemnie na siebie oddziałują , a zaburzenie jednego z tych elementów może wpływać na pozostałe.

Bariera skórna ma ogromne znaczenie

Przy przesuszeniu, świądzie i nadreaktywności skóry szczególnego znaczenia nabiera prawidłowe funkcjonowanie bariery ochronnej.

Jeśli pojawia się uczucie ściągnięcia, łuszczenie, pieczenie po kosmetykach albo jednoczesne przesuszenie i przetłuszczanie, warto sprawdzić również artykuł: jak rozpoznać uszkodzoną barierę hydrolipidową .

W przypadku AZS prawidłowa pielęgnacja bariery skórnej pozostaje jednym z podstawowych elementów postępowania.

Czy problemy jelitowe mogą być widoczne na skórze?

Czasami pogorszenie stanu skóry skłania pacjenta do przyjrzenia się również swojej diecie i funkcjonowaniu przewodu pokarmowego.

Szczególną uwagę warto zwrócić na sytuację, kiedy zmianom skórnym towarzyszą:

• nawracające wzdęcia,
• bóle brzucha,
• zaburzenia rytmu wypróżnień,
• biegunki lub zaparcia,
• uczucie ciężkości po posiłkach,
• powtarzalne pogorszenie skóry po określonych produktach,
• przewlekłe zmęczenie lub pogorszenie samopoczucia.

Nie oznacza to automatycznie choroby jelit ani nietolerancji pokarmowej. Jest to jednak sygnał, że warto spojrzeć na problem szerzej, zamiast skupiać się wyłącznie na kosmetykach.

Czy wystarczy „naprawić jelita”, żeby pozbyć się trądziku?

Nie.

To jedno z najczęstszych uproszczeń pojawiających się w kontekście osi jelita–skóra.

Sama poprawa funkcjonowania przewodu pokarmowego nie jest uniwersalnym leczeniem trądziku. Podobnie stosowanie probiotyku nie zastępuje odpowiednio dobranej terapii dermatologicznej.

Na trądzik oddziałują również hormony, genetyka, pielęgnacja, leki, stres, sen, dieta i wiele innych czynników.

W przypadku atopowego zapalenia skóry podstawą pozostaje prawidłowe leczenie choroby, wspieranie bariery skórnej oraz ograniczanie czynników nasilających objawy.

Podejście do jelit powinno być uzupełnieniem diagnostyki i terapii, a nie jej zamiennikiem.

Czy probiotyki mogą poprawić stan skóry?

To temat, który wzbudza obecnie duże zainteresowanie.

Badania nad zastosowaniem probiotyków w kontekście skóry są rozwijane, jednak ich wyniki nie oznaczają, że można wskazać jeden preparat odpowiedni dla każdego pacjenta.

Potencjalne działanie zależy między innymi od konkretnego szczepu, dawki, czasu stosowania oraz stanu zdrowia danej osoby.

Dlatego kupowanie przypadkowego preparatu tylko dlatego, że na opakowaniu znajduje się hasło „dla skóry”, nie zawsze ma sens.

Jeśli występują przewlekłe objawy ze strony przewodu pokarmowego, znacznie ważniejsze jest ustalenie ich przyczyny niż samodzielne testowanie kolejnych suplementów.

Kiedy warto spojrzeć na problem szerzej?

Jeżeli trądzik lub objawy atopowe nawracają pomimo prawidłowej pielęgnacji i leczenia, warto zastanowić się, czy nie występują również inne czynniki.

W takiej sytuacji warto działać zespołowo.

Kosmetolog lub dermatolog może ocenić stan skóry i dobrać odpowiednie postępowanie, natomiast lekarz lub dietetyk może pomóc w ocenie objawów ze strony przewodu pokarmowego oraz sposobu żywienia.

Jelita i skóra – warto patrzeć na organizm całościowo

Oś jelita–skóra pokazuje, że skóry nie zawsze należy traktować jako całkowicie odrębnego elementu organizmu.

Jej kondycja może pozostawać w związku z funkcjonowaniem układu odpornościowego, mikrobioty, hormonów, metabolizmu oraz przewodu pokarmowego.

Nie oznacza to jednak, że każdą zmianę skórną należy tłumaczyć popularnym określeniem „nieszczelne jelita”.

Takie uproszczenie może prowadzić do niepotrzebnych diet eliminacyjnych, przypadkowej suplementacji i pomijania rzeczywistej przyczyny problemu.

Najlepszym rozwiązaniem jest spojrzenie na skórę szerzej: ocena jej bariery, rodzaju zmian, pielęgnacji i stylu życia, a jeżeli występują odpowiednie objawy – również zdrowia przewodu pokarmowego.

Podsumowanie

Zależność pomiędzy jelitami a skórą jest coraz lepiej poznawana. Mikrobiota jelitowa może uczestniczyć w regulacji układu odpornościowego, procesów zapalnych i funkcjonowania barier organizmu.

W przypadku trądziku oraz atopowego zapalenia skóry jelita mogą być jednym z elementów wpływających na przebieg problemu, ale nie są jego jedyną przyczyną.

Dlatego zamiast szukać jednego winowajcy, warto spojrzeć na skórę jako część całego organizmu.

Jeżeli obserwujesz nawracające zmiany trądzikowe, przesuszenie, świąd lub objawy atopowe i jednocześnie występują u Ciebie problemy ze strony przewodu pokarmowego, warto skonsultować sytuację ze specjalistą.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, dermatologicznej ani diagnostyki chorób przewodu pokarmowego. Nie należy samodzielnie wprowadzać restrykcyjnych diet eliminacyjnych ani zastępować zaleconego leczenia suplementacją.

mgr Karolina Majka, kosmetolog
Klinika Dr Paradowski